Zekat Kimlere Verilir? — Tek Cümlelik Özet
Zekat, Kur'an-ı Kerim Tevbe Suresi 60. ayetinde belirlenen 8 sınıfa verilebilir: fukara (fakirler), mesakin (miskinler), amilin (zekat görevlileri), müellefe-i kulûb, ri'âb (köleler), garîmîn (borçlular), fî sebîlillah ve ibnü's-sebîl. Anne-baba, çocuk, eş, zenginler ve (Hanefi'de) gayri-müslimlere zekat verilemez.
Tevbe Suresi 60. Ayet (Türkçe Meal)
— Tevbe Suresi, 60. Ayet (Diyanet İşleri Başkanlığı meali)
8 Sınıfın Detaylı Açıklaması
Fukara (Fakirler)
Asgari geçim seviyesinin altında olan, asli ihtiyacını karşılayacak kadar bile mala sahip olmayan Müslümanlar.
Tevbe 60Mesakin (Miskinler)
Hiçbir şeyi olmayan, dilenmek zorunda kalanlar. Fakirin altındaki mali zorluk seviyesi.
Tevbe 60Amilin (Zekat Görevlileri)
Zekat toplama, hesaplama ve dağıtma işinde çalışanlar. İslam devleti yapısında resmi zekat memurlarına işin karşılığı olarak ödenir.
Tevbe 60Müellefe-i Kulûb
Kalbi İslam'a ısındırılmak istenen yeni Müslümanlar veya İslam karşıtlığı bertaraf edilecek kişiler. Hz. Ömer döneminden itibaren bazı mezheplerde uygulanmaz.
Tevbe 60Ri'âb (Köleler)
Hürriyetlerine kavuşmak isteyenler. Modern dönemde kölelik ortadan kalktığı için bu sınıf günümüzde uygulanmaz; bazı çağdaş alimler bu fonu insan ticareti mağdurlarına yönlendirir.
Tevbe 60Garîmîn (Borçlular)
Asli ihtiyacı dışında borç altında kalmış, borçlarını ödeyemeyen Müslümanlar.
Tevbe 60Fî Sebîlillah
Allah yolunda cihad edenler, ilim talebesi (medrese öğrencileri), hac/umre yolunda kalmış, hayır işlerinde fakirleşmiş kişiler.
Tevbe 60İbnü's-Sebîl
Yolculukta kalmış, paraya muhtaç kalmış kişiler. Memleketinde mali durumu iyi olsa bile yolda kalmışsa zekat alabilir.
Tevbe 60Zekat Kimlere Verilmez?
Zekatın geçerli olabilmesi için aşağıdaki kişilere verilmemesi gerekir. Bu sınırlamalar klasik fıkıh kaynaklarında (el-Hidâye, el-Mecmû') açıkça belirlenmiştir.
Anne, baba, dede, nine ve diğer üst soy
Nafakaları zaten farz olduğu için zekat değil, normal bakım sayılır.
Çocuklar, torunlar ve diğer alt soy
Aynı sebep — alt soy bakımı zekat fonu dışı.
Eş (kar-koca birbirine veremez)
Nafaka eşin sorumluluğunda olduğu için.
Zenginler (nisab üstü mala sahip olanlar)
Kendisi zekat veren kategoriden olduğu için.
Hanefi'de gayri-müslimler
Şafii ve Maliki mezheplerinde "müellefe-i kulûb" olarak verilebilir.
Hz. Peygamber'in soyu (Haşimoğulları)
Bazı görüşlere göre günümüzde uygulanmaz; bazıları sıkı tutar.
Zekat Dağıtım Önceliği
8 sınıf arasında öncelik sırası genellikle şöyledir (klasik fıkıh kaynaklarına göre):
- 1. Kendi şehrinizdeki muhtaç akraba (öncelikle kardeş, amca, hala vs. — sıla-i rahim ek sevabı)
- 2. Komşular ve aynı mahallede yaşayan fakirler
- 3. Şehrindeki veya bölgesindeki ihtiyaç sahipleri
- 4. Ülkesindeki zekat-hak sahipleri
- 5. Acil insani yardım bölgeleri (Filistin, Suriye, Yemen, Somali)
Bakara 195 üzerinden bağış yaparken bölge tercihinizi belirtebilirsiniz. Yurt içi zekat Türkiye genelinde, yurt dışı zekat acil insani kriz bölgelerinde dağıtılır.
Sıkça Sorulan Sorular
Akrabalara zekat verilebilir mi?
Evet, üst soy (anne-baba) ve alt soy (çocuk-torun) hariç tüm akrabalara (kardeş, amca, hala, dayı, teyze, yeğen, kuzen) zekat vermek caizdir ve sıla-i rahim sevabı eklenerek daha fazla sevap kazandırır. Eğer akrabanız zekat hak sahibi şartlarını taşıyorsa öncelik onlara verilir.
Yetimlere zekat verilir mi?
Yetim olmak tek başına zekat hak sahipliği için yeterli değildir. Eğer yetim çocuk fakirlik şartını taşıyorsa zekat verilebilir. Çoğu yetim malını koruyan bir veli (anne, dede, kurum) tarafından bakılır; mali durumu kontrol edilmelidir.
Borçlu birine zekat vermenin şartları nedir?
Borçlunun (Garîmîn) zekat alabilmesi için: (a) Müslüman olması, (b) borcunun asli ihtiyaç dışı olması (ev kredisi gibi temel ihtiyaç değil, lüks tüketim borcu), (c) borç ödendikten sonra elinde nisab miktarı kalmaması gerekir. Devlet borcu ya da işletme borcu da bu kategoriye girebilir.
Bir kişiye ne kadar zekat verilebilir?
Hanefi mezhebine göre bir hak sahibine yıllık olarak nisab miktarından az olacak şekilde zekat verilir (yani aynı kişi tek seferde nisab üstüne çıkarılmaz). Şafii ve diğer mezheplerde böyle bir sınır yok; bir kişiye nisab üstü zekat verilebilir.
Fî Sebîlillah günümüzde nelere kullanılır?
Geleneksel olarak cihad eden askerler içindi. Çağdaş alimler bu kategoriyi geniş yorumlayarak: (a) İlim talebeleri (Kur'an kursu, ilahiyat öğrencileri), (b) İslami eğitim kurumları, (c) Cami yapımı ve onarımı (bazı görüşlere göre), (d) İslam tebliğ faaliyetleri için de kullanılabileceğini belirtir. Bakara 195 zekat fonu ağırlıklı olarak fakir + borçlu sınıflarına yönlendirilir.
Kuruma toplu zekat vermek caiz mi?
Evet, güvenilir bir İslami kuruma zekat vermek caizdir. Kurum bu fonu Kur'an'da belirtilen 8 sınıfa ulaştırır. Bakara 195 gibi platformlar zekat fonunu doğrudan tüketmez; saha ortakları aracılığıyla hak sahiplerine ulaştırır ve dağıtım raporu sunar.
Zekatınızı 8 Sınıfa Ulaştırın
Bakara 195, zekatınızı Tevbe 60'da belirtilen hak sahiplerine ulaştırır.
Zekat Hesapla & Öde